W wielu firmach przy okazji Świąt Bożego Narodzenia pojawia się pytanie, czy tzw. wigilia pracownicza powinna być połączona z dzieleniem się opłatkiem. Temat nie jest nowy i każdorazowo odżywa przed świętami.

Dla prawnika to pytanie stanowi również nie lada wyzwanie, które często kończy się ulubionym stwierdzeniem w żargonie prawniczym: “Trwa spór w doktrynie”, choć można przewrotnie przywołać inne nie mniej trafne powiedzenie, że: „Jeden rabin powie tak, a inny rabin powie nie”. 

Dla jasności, poza wszelką dyskusją jest fakt, że w żadnym regulaminie pracy lub innych aktach wewnętrznych nie można wprowadzić zakazu uzewnętrzniania w miejscu pracy, za pomocą symboli, swoich przekonań politycznych, światopoglądowych lub religijnych lub związanych z nimi obrzędów 1.

Ten zakaz w moim odczuciu należy odczytywać również jako zakaz narzucania pracownikom określonych przekonań oraz światopoglądu, co oznacza, że nie wolno również zakazać dzielenia się takim opłatkiem przez innych pracowników. Inna sprawa to pytanie, o to czy dzielnie się opłatkiem ma obecnie wyłącznie wymiar religijny. Wydaje się, że nie, co pokazują badania CBOS na temat tradycji wigilijnej. Prawie 95% osób ankietowanych wiązało dzielenie się opłatkiem z pielęgnowaniem tradycyjnych zwyczajów. 

Z punktu widzenia ochrony wolności sumienia i wyznania należy pozostawić wybór każdemu pracownikowi i uszanować również prawo pracodawcy do wyrażania przekonań religijnych. Warto również korzystać z orzecznictwa sądów, które zapadało w przedmiocie publicznej prezentacji symboli religijnych i negatywnej wolności religijnej.  Szkoła nie jest miejscem pracy, a krzyż opłatkiem, ale analogia do zawartej tam argumentacji wydaje się uprawniona. 

„Skoro nauczanie religii w szkole publicznej nie jest aktem bezprawnym, to tym bardziej takim aktem nie będzie umieszczenie symbolu krzyża w budynku urzędu gminy.[…] Osoba dojrzała, aktywna życiowo i społecznie, o ukształtowanym światopoglądzie nie może twierdzić, iż sama symbolika krzyża chrześcijańskiego w przestrzeni publicznej narusza jego godność, pozbawia go możliwości poszukiwania swoich dróg życiowych, czy powoduje ograniczenia prowadzące do odczucia wykluczenia ze społeczności lokalnej”2.

1 Wyrok TSUE z 14 marca 2017 r. w sprawie Samira Achbita, Centrum voor gelijkheid van kansen en voor racismebestrijding przeciwko G4S Secure Solutions NV (C-157/15).
2 Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 26 marca 2010 r., I C 28/10, LEX nr 1135961.

Dzielenie się opłatkiem w miejscu pracy

dr Piotr Łebek
dr Piotr Łebek

Redaktor naczelny, doktor nauk prawnych, radca prawny (OP-1109), partner w Kancelarii Radców Prawnych Hryniów Łebek i Partnerzy, członek Panelu II instancji przy Polskiej Agencji Antydopingowej, wiceprzewodniczący Sądu Polubownego ds. piłki ręcznej przy Związku Piłki Ręcznej w Polsce, Komisarz PGNiG Superligi w piłce ręcznej mężczyzn, wieloletni wykładowca Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Opolskiego oraz uczestnik prac legislacyjnych związanych z rozwojem prawa sportowego w Polsce (m.in. ustawa o sporcie, ustawa o bezpieczeństwie imprez masowych). Współautor kilkunastu publikacji z zakresu prawa prywatnego i publicznego, w tym m.in. pierwszego na rynku kompleksowego opracowania problematyki związanej z powstawaniem i funkcjonowaniem spółek komunalnych (2014) oraz monografii poświęconej finansowaniu sportu przez JST (2013), jak również autor pracy doktorskiej pt. „Charakter prawny i organizacja ligi zawodowej

Kategorie: Prawo cywilne